Araç Aküsü Bakımı ve Değişimi

Akü, aracın sessiz çalışan ama en çok ihmal edilen parçalarından biridir. Motor çalıştığı sürece kendini şarj ettiği için varlığını hissettirmez; ta ki soğuk bir sabah kontağı çevirdiğinizde marş motorunun ağır ağır dönmesini duyana kadar. Oysa düzenli bir araç akü bakımı ve değişimi alışkanlığı, hem yolda kalma riskini düşürür hem de akünün ömrünü belirgin şekilde uzatır. Aşağıda, evinizin garajında veya otoparkta kendi başınıza uygulayabileceğiniz bir yol haritası bulacaksınız.

Akü Ne Kadar Dayanır?

Standart bir kurşun-asit akünün kullanım ömrü genellikle üç ila beş yıl arasındadır. Bu süre; iklime, kısa mesafe sürüş alışkanlığına, aracın elektrikli donanım yüküne ve şarj sisteminin sağlığına göre kısalır veya uzar. Sürekli kısa mesafe yapan bir araçta akü tam şarja hiç ulaşamaz; sürekli yarı dolu kalan bir akü ise plakalarında sülfat birikmesi nedeniyle kapasitesini erken kaybeder. Ayda bir kez 30-40 dakikalık kesintisiz bir yol, akü için yapabileceğiniz en ucuz bakımdır.

Adım Adım Akü Bakımı ve Değişimi

1. Güvenlik hazırlığını yapın. Motoru durdurun, kontağı kapatın, anahtarı çekin ve el frenini çekili bırakın. Eldiven ve gözlük takın: akü içindeki sıvı sülfürik asittir ve cilde teması yakıcıdır. Akünün yakınında sigara içmeyin, kıvılcım çıkaracak alet kullanmayın; şarj sırasında açığa çıkan hidrojen gazı parlayıcıdır.

2. Gözle kontrol edin. Kasada çatlak, şişkinlik veya sızıntı olup olmadığına bakın. Şişmiş bir akü aşırı şarj veya aşırı ısınma işaretidir ve kullanılmaya devam edilmemelidir. Kutup başlarında beyaz-yeşilimsi tuz benzeri birikinti varsa bu oksitlenmedir; akımın geçişini zorlaştırır.

3. Kutup başlarını temizleyin. Önce eksi (-) kabloyu, sonra artı (+) kabloyu sökün. Bu sıra önemlidir; şasi ile temas eden bir anahtarın kısa devre yapmasını engeller. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştırıp fırçayla birikintiyi temizleyin, ardından kuru bezle iyice kurulayın. Temiz kutup başlarına ince bir kat gres veya kutup başı spreyi sürmek yeniden oksitlenmeyi geciktirir.

4. Sıvı seviyesini kontrol edin (bakım gerektiren tiplerde). Kapakları açılabilen akülerde plakaların üzerini yaklaşık bir santim geçecek kadar sıvı bulunmalıdır. Eksikse yalnızca saf su ekleyin; çeşme suyu içindeki mineraller plakalara zarar verir. Asit eklemeyin. Bakımsız (kapalı) tip akülerde bu adım atlanır.

5. Performans testi yapın. Dijital bir multimetreyi DC voltaj konumuna alın. Motor kapalıyken ve araç en az bir saat dinlenmişken ölçülen değer yorumunuzu belirler:

   Ölçülen Gerilim	Anlamı
   12,6 V ve üzeri	Tam şarjlı
   12,4 V	Yaklaşık %75 dolu, şarj edilmeli
   12,2 V	Yarı dolu, sülfatlanma riski
   12,0 V ve altı	Derin deşarj, ömrü kısalmış

   Motor çalışırken ölçüm 13,5-14,5 V aralığında olmalıdır. Bu aralığın altı şarj dinamosunun beslemediğini, üstü ise regülatör arızasını düşündürür. Bu durumda sorun aküde değil, şarj sistemindedir.

6. Yeni aküyü doğru seçin. Eski akünün etiketindeki amper-saat (Ah) değeri, soğuk marş akımı (CCA) ve kutup yönü ile kasa ölçüsü aynı olmalıdır. Kutup yönünü karıştırmak, kabloların yetişmemesine yol açar. Start-stop sistemli araçlarda mutlaka o sisteme uygun tipte akü kullanılmalıdır.

7. Değişimi yapın. Kabloları eksi-artı sırasıyla söktükten sonra akü kelepçesini gevşetin ve aküyü dik tutarak çıkarın; ağırdır, belinizi değil dizlerinizi kullanın. Yuvayı temizleyip yeni aküyü yerleştirin, kelepçeyi sabitleyin. Bağlarken sıra terstir: önce artı (+), sonra eksi (-). Kutup başlarını elle oynamayacak kadar sıkın, fazla zorlamayın.

8. Değişim sonrası kontrol. Kontağı açın; saat, radyo kodu ve bazı araçlarda cam otomatiği sıfırlanmış olabilir. Motoru çalıştırıp gösterge panelinde akü uyarı lambasının söndüğünden emin olun. Eski aküyü çöpe atmayın; satın aldığınız yere veya toplama noktasına teslim edin.

Sık Yapılan Hatalar

• Kablo sökme sırasını karıştırmak. Artıyı önce sökmek, anahtarın karoserle temasında kıvılcıma ve elektronik modüllerin zarar görmesine yol açabilir.
• Kutup başlarını gevşek bırakmak. Titreşimle gevşeyen bağlantı, marşta ani gerilim düşmesine ve şarj kaybına neden olur.
• Saf su yerine musluk suyu eklemek. Kısa vadede sorun görünmez, uzun vadede kapasiteyi düşürür.
• Aküyü sabitlemeden bırakmak. Kelepçesiz akü yol titreşiminde kayar, kasası çatlar, kablolar gerilir.
• Şarj sistemini kontrol etmeden akü değiştirmek. Sorun dinamodaysa yeni akü de kısa sürede biter.
• Takviye kablolarını yanlış bağlamak. Eksi uç, boşalan akünün eksi kutbuna değil aracın metal bir gövde noktasına bağlanmalıdır.

Özet

Akü bakımı, birkaç dakikalık göz