Kendi aracını bak, tasarruf et

Araç Akümülatörünün Kapasitesi Nasıl Test Edilir

Akü, aracın en sessiz ama en kritik parçalarından biridir. Sorun çıkarana kadar varlığını hissettirmez; bir sabah marş motoru yavaşça dönüp sustuğunda ise aslında haftalardır uyarı verdiğini fark ederiz. İyi haber şu: akünün gerçekten yorulup yorulmadığını anlamak için servise gitmek zorunlu değil. Basit bir multimetre ve mümkünse bir yoğunluk ölçer (hidrometre) ile evinizin önünde on beş dakikada güvenilir bir fikir edinebilirsiniz.

Neyi Ölçüyoruz?

Akü kapasitesi, akünün belirli bir akımı ne kadar süre verebileceğini gösterir. Bunu tam olarak ölçmek laboratuvar işidir; ancak pratikte üç göstergeye bakarak akünün sağlık durumunu anlayabiliriz:

  • Dinlenme gerilimi: Akünün ne kadar dolu olduğunu söyler.
  • Elektrolit yoğunluğu: Her hücrenin kimyasal olarak ne durumda olduğunu söyler. Bakım yapılabilir akülerde en dürüst yöntemdir.
  • Yük altındaki davranış: Akünün akım verirken gerilimini koruyup koruyamadığını gösterir. Kapasite kaybı en net burada ortaya çıkar.

Adım Adım Test

  1. Güvenliği hazırlayın. Motoru kapatın, kontağı çıkarın. Eldiven ve gözlük takın; akü elektroliti seyreltik sülfürik asittir ve deriyi de kumaşı da yakar. Akünün yakınında sigara içmeyin, kıvılcım çıkaracak alet kullanmayın: şarj olan akü hidrojen gazı üretir.

  2. Gözle kontrol edin. Kutup başlarında beyaz-mavi tuzlanma, kasada çatlak, şişme veya sızıntı var mı? Şişmiş bir akü hiçbir teste gerek kalmadan değiştirilir. Tuzlanma varsa ölçüm öncesi kutupları ılık su-karbonat çözeltisiyle temizleyin, kuruladıktan sonra kelepçelerin sıkılığını kontrol edin. Gevşek bir kelepçe, sağlam bir aküyü bile bitmiş gibi gösterir.

  3. Aküyü dinlendirin. Aracı yeni sürdüyseniz ya da şarja bağladıysanız, yüzey gerilimi ölçümü yanıltır. En az 4-6 saat, ideali bir gece bekleyin. Aceleniz varsa farları 30 saniye açıp kapatarak yüzey şarjını atabilirsiniz.

  4. Dinlenme gerilimini ölçün. Multimetreyi DC volt kademesine alın, kırmızı probu artı, siyah probu eksi kutba temas ettirin. Sonucu şu tabloyla karşılaştırın:

    GerilimŞarj durumu
    12,6 V ve üzeriTam dolu
    12,4 VYaklaşık %75
    12,2 VYaklaşık %50
    12,0 VYaklaşık %25
    11,8 V ve altıBoş, derin deşarj riski

    12,0 V'un altındaki bir akü bitmiş olmayabilir; sadece boş olabilir. Karar vermeden önce uygun bir şarj cihazıyla doldurun, sonra teste devam edin.

  5. Akü yoğunluğu testi yapın. Kapakları sökülebilen akülerde her hücrenin kapağını tek tek açın. Hidrometrenin ucunu hücreye sokup elektrolitten bir miktar çekin ve şamandıranın gösterdiği değeri okuyun. Beklenen aralık şöyledir:

    • 1,265 – 1,285: tam şarjlı hücre
    • 1,220 civarı: yarıya yakın şarj
    • 1,150 ve altı: boş veya yorgun hücre

    Burada mutlak değerden daha önemlisi hücreler arası fark. Hücreler arasında 0,050'den fazla sapma varsa o akü kapasitesini kalıcı olarak kaybetmiştir; şarj etmek düzeltmez. Ayrıca elektrolit sıcaklığı 20 °C'nin belirgin üzerindeyse okumaya küçük bir düzeltme eklemek gerekir; çok sıcak günlerde ölçümü gölgede ve motor soğukken yapın.

  6. Marş anını izleyin. Multimetre kutuplara bağlıyken birinden marşa bastırın. Marş sırasında gerilim kısa süreli düşer; soğuk bir motorda 9,6 V'un altına inmemesi beklenir. 9 V civarına veya altına düşüyorsa akünün akım verme yeteneği azalmıştır.

  7. Şarj sistemini doğrulayın. Motor rölantideyken kutuplarda 13,8 – 14,4 V arası bir değer görmelisiniz. Bu aralığın altındaysa alternatör veya kayış, üstündeyse regülatör şüphelidir. Yani aküyü değil şarj sistemini değiştirmek gerekir. Bu noktada kayış ve gergi kontrolü, süspansiyon ve aktarma organları kontrolleriyle aynı mantıkta düşünülmelidir: arıza belirtiyi veren parçada olmayabilir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Sadece voltaja bakıp karar vermek. Yorgun bir akü 12,6 V gösterebilir ama yük altında hemen çöker. Gerilim şarjı, yoğunluk ve marş testi ise kapasiteyi anlatır.
  • Bakım gerektirmeyen aküyü açmaya çalışmak. Kapatılmış (sealed) veya AGM tipi akülerde hidrometre kullanılamaz. Bu akülerde gerilim ve yük testine güvenin.
  • Eksilen seviyeyi çeşme suyuyla tamamlamak. Yaln
    Faydalı bağlantılar